banner10

banner11

Kaybolan Meslekler: Ciltcilik

Kaybolan Meslekler köşemizde, el yazması kitaplar başta olmak üzere yazılı eserlerin sayfalarını korumak ve onlara hoş bir görünüm sağlamak amacıyla yapılan ciltleme işlemini ve bu işin ustaları mücellidleri anlatıyoruz.

KÜLTÜR SANAT 09.08.2021, 17:50
Kaybolan Meslekler: Ciltcilik
banner51

Arapça “deri” anlamına gelen cilt, kitap veya dergilerin sayfalarının dağılmaması ve sayfaların korunması için, dış yüzeylerinin deri ile kaplanması işlemine verilen isimdir. Genellikle elle yazılmış kitapların sayfalarını bir araya toplayıp son halini vermek, sayfaları dış etkenlerden korumak ve süslemek için kullanılırdı. Bu işle meşgul olan sanatçılara ise “mücellid” denilmekteydi. Hatta Osmanlı döneminde sarayda maaşlı kapıkulu sanatçıları arasında mücellid sınıfı da vardı.

İslamiyet’in kabulünden sonra ise ciltlik sanatı daha da gelişmiştir. 11.yüzyıldan sonra Anadolu’ya yerleşen Selçuklular, 12 ve 13.yüzyıllarda bu sanatla ilgili oldukça çarpıcı örnekler oluşturmuşlardır. İslamiyet’in kabulünden günümüze kadar Türkler, Kuran-ı Kerim’in cilt ve sayfa motifleri konusunda birçok çalışma yapmış ve bu konuda da oldukça başarılı örnekler vermişlerdir. Ayrıca Türkler, yazıya ve kitaba büyük önem gösterdiği için bu sanat gün geçtikçe gelişmiştir.

Osmanlı Devleti’nde ise ustaca yapılmış cilt örneklerine ilk olarak Sultan II. Murat döneminde rastlanılmaktadır. Zamanla farklı tekniklerin de eklenmesi ile süsleme motiflerinde artış olmuştur. Bu yeni cilt sanatı ise Fatih Sultan Mehmet döneminde başlamıştır. “Rugani” teknikte bilinen ilk örnek de bu dönemde veriliştir. Ayrıca bu dönemde sadece deri değil, kumaş ve lake gibi materyaller de kullanılmıştır. Osmanlı’da dericiliğin ilerlemesi ise ciltçilik sanatı da gelişme göstermiş, hatta dış kapağa yapılan süsleme motifleri iç kapağa da yapılmaya başlanmıştır. 17.yüzyıla gelindiğinde ise altın varaklı ve kıymetli taşların olduğu cilt süslemeleri dikkat çeker. Bu ciltlerle kaplı eserler genelde padişahlar, divan üyeleri, zenginler ve şehrin önde gelenleri için yazılırdı. Zamanla realist motiflerle süslenen ciltler, “yek-ah” olarak bilinen, yaldız sürülmüş deri zemine metal kakma ile yapılan ciltler de ortaya çıkmıştır. Bu sanat 19.ve 20.yüzyıllarda düşüşe geçmiştir.

Ciltcilik sanato toplam dört ana bölümden oluşmaktadır. Bunlar alt ve üst kapak, sırt, Sertab ve mikleb.

Alt ve Üst Kapak: Kitap yapraklarını içine alan örtü kısmıdır. Alt ve üst kapak ortasına yapılan süslemeye “gemse” denir.

Sırt: Bu bölüm yaprakların bağlandığı “giraze” dış kaplamasıdır.

Sertab: Kapak ile mikleb arasında yazmanın açılan yüzünü kapatan bölümdür.

Mikleb: Sertab kısmının ucunda genellikle üç köşeli olup yazmanın bütünüyle örtülmesini sağlayan kısımdır.

Eserleri güzelleştiren, hoş bir kalıba sokan bu eser, teknolojiye yenik düşmüştür. Artık kitapların büyük bir kısmı seri üretim olarak ciltlenmektedir. Bin bir emekle hazırlanan bu ciltler, raflardaki yerini kaybetmeye yüz tutmuştur. Böyle güzel bir sanatın yaşaması için uğraşan birkaç kişi dışında, bu sanatı icra eden kişi kalmamıştır.

Yorumlar (0)
19°
kapalı
Namaz Vakti 22 Eylül 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivas Belediyespor 3 9
2. Bodrumspor 3 9
3. Ankaraspor 3 7
4. Hekimoğlu Trabzon 3 7
5. Silahtaroğlu Vanspor FK 3 7
6. Somaspor 3 7
7. An Zentrum Bayburt Özel İdarespor 3 7
8. Etimesgut Belediyespor 3 6
9. Çorum FK 3 5
10. Sakaryaspor 3 5
11. Sarıyer 3 4
12. Serik Belediyespor 3 3
13. Afjet Afyonspor 3 2
14. İnegölspor 3 2
15. Diyarbekirspor 3 1
16. Ergene Velimeşespor 3 1
17. Turgutluspor 3 0
18. Adıyaman FK 3 0
19. Kahramanmaraşspor 3 0
20. Niğde Anadolu FK 3 0
Takımlar O P
1. Beşiktaş 6 14
2. Trabzonspor 5 13
3. Altay 6 12
4. Karagümrük 6 11
5. Konyaspor 5 11
6. Hatayspor 5 10
7. Fenerbahçe 5 10
8. Alanyaspor 5 9
9. Galatasaray 5 8
10. Kayserispor 5 7
11. Sivasspor 6 6
12. Adana Demirspor 6 6
13. Malatyaspor 6 6
14. Göztepe 5 5
15. Gaziantep FK 5 5
16. Kasımpaşa 5 5
17. Antalyaspor 6 5
18. Başakşehir 5 3
19. Giresunspor 5 1
20. Rizespor 6 1
Takımlar O P
1. Ümraniye 6 16
2. Ankaragücü 6 12
3. Eyüpspor 6 12
4. Erzurumspor 6 12
5. Tuzlaspor 5 11
6. Bandırmaspor 6 9
7. Manisa FK 6 9
8. Boluspor 5 7
9. Samsunspor 5 7
10. Kocaelispor 5 7
11. Altınordu 6 7
12. Menemenspor 6 7
13. Adanaspor 6 6
14. Balıkesirspor 5 6
15. Denizlispor 6 6
16. Bursaspor 6 5
17. Gençlerbirliği 6 5
18. İstanbulspor 5 4
19. Ankara Keçiörengücü 6 4
Takımlar O P
1. Chelsea 5 13
2. Liverpool 5 13
3. M. United 5 13
4. Brighton 5 12
5. Man City 5 10
6. Everton 5 10
7. Tottenham 5 9
8. West Ham 5 8
9. Brentford 5 8
10. Aston Villa 5 7
11. Watford 5 6
12. Leicester City 5 6
13. Arsenal 5 6
14. Crystal Palace 5 5
15. Southampton 5 4
16. Wolverhampton 5 3
17. Leeds United 5 3
18. Newcastle 5 2
19. Burnley 5 1
20. Norwich City 5 0
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 6 14
2. Real Madrid 5 13
3. Valencia 5 10
4. Rayo Vallecano 6 10
5. Real Sociedad 5 10
6. Athletic Bilbao 6 9
7. Sevilla 4 8
8. Barcelona 4 8
9. Osasuna 5 8
10. Mallorca 5 8
11. Real Betis 5 6
12. Elche 5 6
13. Cádiz 5 5
14. Villarreal 4 4
15. Levante 6 4
16. Celta de Vigo 6 4
17. Espanyol 5 3
18. Granada 5 3
19. Getafe 6 0
20. Deportivo Alaves 4 0